تبلیغات
قلعه باستانی بمپور بلوچستان - بمپور از گذشته تا حال

لطفا از تمام مطالب دیدن فرمایید.
قلعه باستانی بمپور-kalatbampoor.mihanblog.com

بمپور از گذشته تا حال

سرگذشت تاریخی بمپور،حماسه پهلوانی ها ، شجاعت ورنجهای دردناك قومی است كه ناچاراتسلیم سربی می شدند كه ازلوله تفنگ حكام زورگو بیرون  می آمد  سرگذشت غم انگیزحكامی است كه جز درد ورنج چیز دیگری برای اخلافشان بجانگذاشتتند .بمپور در گذر زمان داستان طغیان سردارانی است كه ازدارالملكشان " قلعه بُن پهل" سرزمینی وسیع را با نفوذ مادی ومعنوی خود اداره می كردندو بالاخره  بمپور در گذر زمان داستان رشد حق شناسی ، ملیت دوستی ، ایران خواهی ، تعلق  و تعهد قوم بلوچ به سرزمین ایران است 

دنباله درادامه مطلب

قلعه باستانی بمپور-kalatbampoor.mihanblog.com

                                بمپور از گذشته تا حال

سرگذشت تاریخی بمپور،حماسه پهلوانی ها ، شجاعت ورنجهای دردناك قومی است كه ناچاراتسلیم سربی می شدند كه ازلوله تفنگ حكام زورگو بیرون  می آمد  سرگذشت غم انگیزحكامی است كه جز درد ورنج چیز دیگری برای اخلافشان بجانگذاشتتند .بمپور در گذر زمان داستان طغیان سردارانی است كه ازدارالملكشان " قلعه بُن پهل" سرزمینی وسیع را با نفوذ مادی ومعنوی خود اداره می كردندو بالاخره  بمپور در گذر زمان داستان رشد حق شناسی ، ملیت دوستی ، ایران خواهی ، تعلق  و تعهد قوم بلوچ به سرزمین ایران است 

موقعیت جغرافیایی واقلیمی :

بُمپور كه در قدیم به تمام وسعت شهرستان ایرانشهر فعلی اطلاق می شد ، در شهریور 1314بموجب تصویب نامه هیات وزیران نام شهرستان  بمپور به مركزیت  ایرانشهر  به شهرستان ایرانشهر بدل گردید،  بخش بمپور درچهارصدكیلومتری جنوب ومغرب زاهدان واقع وازتوابع شهرستان ایرانشهر می باشد.مركز این بخش شهربمپوردربیست وپنج كیلومتری ایرانشهر ودرمغرب آن واقع است.عرض جغرافیایی آن 27درجه و 7دقیقه و35 ثانیه شمالی وطول جغرافیایی آن 60درجه و7دقیقه و15ثانیه شرقی است.

ارتفاع آن ازسطح دریا 510 متر ودرحدود 2859 كیلومتر مربع مساحت و بیش از 60000  نفر جمعیت دارد كه شامل دو دهستان بمپور شرقی به مركزیت روستای نوكجوب وبمپور غربی به مركزیت روستای قاسم آباد است. بمپور ، دشت نسبتا صاف وهمواری است كه رسوبات آبرفتی تشكیل دهنده آن مربوط به دوران سوم زمین شناسی است. به موازات رسوبات آبرفتی ، تپه های شنی ونوار باریكی ازتشكیلات آهكی الیگوسن نیز در آن گسترش دارد.

آب و هواى ناحیه گرم و خشک و کویرى است .

میانگین درجه حرارت در منطقه حدود 20 تا 25 درجه سانتیگراد بوده ، میزان رطوبت نسبى هوا بسیارکم و بارندگى سالیانه نامنظم است(کمتر از 100 میلیمتر).

یخبندان در منطقه بسیار نادر و روزهاى ابرى کم است .

ریزشهاى جوى در منطقه بصورت باران و اکثرأ رگبار است و بارش برف بندرت دیده       مى شود (آخرین بارش 1350 )  قسمت اعظم بارش ها  به زمستان و اوایل بهار مربوط مى شود.

ٍوجه تسمیه :

در بعضی از افسانه های محلی وجه تسمیه آنرا مربوط به بهمن پسر اسفندیارمی دانند كه اول بهمن پوربوده وبه مرورزمان به بمپور تبدیل شده است.برطبق اظهارنظر بسیاری از فضلای ایران وبه استناد كتب تاریخی درقدیم الایام این محل را بُن پهل می نامیده اند كه به معنی شهر آخر می باشد.

به نظرنگارنده وبابررسی بعمل آمده درآثار متقدمین و  متاخرین، نام باستانی این محل بن پهل بوده كه باگذشت زمان به بن فهل، بن فول،بن فور،بن پور،بم پور  ( Bompoor) تغییـر نـام پیـدا كـرده وامروز به اشتبـاه توسط فـارسی زبـانـان بم پور   ( (Bampoorتلفظ می شود.

محوطه های باستانی و  پیشینه بـاستانی  :

درتاریخ باستانشناسی بلوچستان غربی سه تپه ،بمپور،چاه حسینی ، واقع در دشت سرتختی وتپه خوراب درمجاورت روستای محمدآبادازمهمترین  محوطه های باستانی این منطقه اند.

"خانم «بئاتریس دكاردی»  دبیر كل شورای باستان‌شناسی بریتانیای كبیر است كه در پاكستان و افغانستان كاوش‌هایی مربوط به پیش از تاریخ انجام داده درسال 1345 در «بمپور»  با همكاری باستان‌شناسان ایرانی موفق به كشف آثاری شد كه اطلاعات جالبی راجع به وجود این تمدن گسترده درجنوب ایران تا نواحی دوردست بلوچستان و قسمتی ازشبه قارة هندوستان را دراختیار باستان‌شناسان قرار می‌دهد.

شباهت بین نقوش ظروف سفالینی كه در بمپور پیدا شده با نقوش ظروف سفالین مكشوف درشهداد و تل ابلیس و تپه سیلك و تل بكون و شوش بقدری زیاد است كه ما را وادار میكند باین مطلب اعتقاد پیدا كنیم كه درتمام نواحی جنوب فلات ایران و حتی تا مغرب شبه قارة هند و شمال افغانستان در حدود 7000 سال پیش تمدن و فرهنگ یكپارچه‌ای به وجود آمده و مردم این نواحی با یكدیگر روابط بسیار نزدیك داشته‌اند . واساس تمدن امروزی به وسیله آنان پایه‌گذاری شده است.

روی ظروف مكشوف درتپه سیلك در نزدیكی‌های كاشان نیز نقش عقرب دیده میشد. شكی نیست كه عقرب‌های كاشان معروفیتی دارند. ولی وجود نقششان روی ظروف مكشوف درنقاط دیگر ایران، خصوصأ در بمپور، نشان میدهد كه این موجود زنده در اعتقادات مذهبی مردم آن زمان وارد شده است. احتمالأ برای او نیروی مافوق انسانی مخصوصی قائل بوده‌اند و شاید هم اورا نماینده یكی از خدایان در روی زمین میدانسته‌اند. امكان دارد نقوش دیگری كه روی این ظروف سفالین دیده میشود، هركدام مفهوم مذهبی بخصوصی داشته‌اند كه اكنون برما پوشیده است.

بمپور نیز مانند تل ابلیس و نقاط دیگر جنوب فلات ایران درهزارة سوم پیش ازمیلاد از تمدن پیشرفته‌ای برخوردار بوده است.

               بنابرتاریخی كه از طریق تجزیة كاربن 14 بدست آمده ،  قدیمی‌ترین اشیائی كه تا این تاریخ در بمپور بدست آمده متعلق به 2869 سال پیش ازمیلاد با 57 سال تقریب است. 

               باید اضافه كرد كه اگر كاوش‌های عمیق‌تری در بمپور انجام گیرد ممكن است اشیاء‌قدیمی‌تری از زیرخاك بیرون آید و این مطلب آشكار گردد كه بمپور نیز مانند تل‌ابلیس در هزارة پیش ازمیلاد مورد سكونت انسان‌های متمدن بوده است. ولی درحال حاضر با درنظر گرفتن آنچه كه تاكنون كشف شده میتوان اعتقاد داشت كه ناحیة بمپور لااقل هزار سال بعد از تل ابلیس مورد استفادة سكونت انسان قرار گرفته است.

                نقوش ظروف سفالینی كه خانم«بئاتریس دكاردی»در بمپور كشف كرده ، با نقوش ظروف سفالین مكشوف درتمام نواحی جنوبی ایران ، تا كاشان وشوش، قابل مقایسه‌اند. شباهتشان بانقوش تل ابلیس وشهداد وتپه یحیی وچغامیش وشوش وتپه سیلك وتل بكون بقدری زیاد است كه ما را وادار میكند این فرض را بپذیریم كه تمدنی كه درجنوب فلات ایران از شوش تا«موهنجودارو» درشبه قارة هندوستان از هزارة پنجم پیش از میلاد حكمفرما بوده فرهنگ وتمدنی یكپارچه بوده است كه باید نه‌تنها آنرا بصورت نخستین تمدن وفرهنگ انسان‌ها قبول كرد، بلكه باید پذیرفت كه این فرهنگ وتمدن كه میتوان آغاز پیدا شدن آنرا درهزارة پنجم پیش از میلاد قرار داد ریشه وپایه واساس تمدن امروزی است.

                بنابر گفتة خانم بئاتریس دكاردی نظایر اشیاء مكشوف دربمپور در ناحیة‌«موندیگاك» درشمال افغانستان نیز از زیر خاك بیرون آمده است.

            كشفیات بمپور و شهداد و «شهرسوخته» و «تل‌ابلیس» و بسیاری از نقاط تاریخی دیگر كه در جنوب فلات ایران قرار دارند ما رادعوت میكنند به اینكه اكنون موقع آن رسیده است كه باستان‌شناسان جوان ما پیش از آنكه به كاوش‌های دیگری دراین نقاط بپردازند،‌مجموع آثاری را كه تاكنون دراین نواحی اززیر خاك بیرون آمده بادقت زیاد تحت مطالعه قرار دهند و دریچة روشن‌تری راجع بزندگی دراین سرزمین در هزاره‌های پیش از میلاد، تا حدود 7000 سال پیش برروی ما باز نمایند".

بمپور درطول تاریخ بعنوان یكی از باراندازهای مهم ومنزلگاه های اصلی در ناحیه پهل وپهره به صورت حلقه واسطی مناطق تمدنی پیرامون خود رادرزمینه های بازرگانی،اجتماعی وفرهنگی به یكدیگر پیوند می داده وهمواره دارای تمدن درخشانی بوده است. تحقیقات وكاوشهای باستان شناسانی چون مارك اورل اشتین و خانم دكتر بئاتریس دكاردی در تپه باستانی غرب قلعه بمپور نشان می دهد،نخستین استقرارها دربمپورازجانب مركز وجنوب فلات ایران درهزاره چهارم قبل ازمیلاد اتفاق افتاده است. به عقیده دكاردی دشت های بمپور،سرتختی وخوراب ازمهمترین كانونهای ماقبل تاریخ دراین منطقه اند .بمپوربعنوان یكی ازكهن ترین مناطق سكونتی بلوچستان ایران برای سالیان دراز (تاسال1300هجری قمری ) مركز حكومتی به شمار می رفته است.

حوادث تـاریخی ومكانهای تاریخی :

اهمیت بمپور دربلوچستان ایران به حدی بوده است كه بعنوان مركزحكمرانی بلوچستان بارها مورد حمله قرار گرفته وتسخیر قلعه ودژمستحكم آن به منزله ازكارانداختن قلب بلوچستان قلمداد می شده است.

به استناد پاره ای از نوشته ها بمپور به عنوان مركز پورا در زمان كوروش كبیر در فاصله سالهای  (530-559 ) قبل از میلاد تحت سلطه وی بوده است .

از جمله مهمترین وقایع تاریخی این منطقه قبل از حمله اعراب عبور لشكر اسكندر مقدونی از این ناحیه و نجات آنها به علت آبادی منطقه در عبور به سمت نواحی داخلی ایران در بازگشت مصیبت  بار از صحاری بلوچستان پس از پایان حمله به هند بوده است

در سال 1022 ه.ق گنجعلی خان حاكم كرمان ماموریت یافت قلعه بن فهل راتصرف كند  در این زمان ملك شمس الدین ولدملك دینار درحوالی قریه كوچ كردون باسپاه كرمانیان درآویخت اماتاب مقاومت نداشت به قلعه تحصن جست وگنجعلی خان پس از دو ماه محاصره قلعه وپایداری ساكنان آن ،قلعه را مفتوح وریاست آن دیار را  به ملك میرزا واگذاركرد.

 بمپور به خصوص دردوره قاجاریه بارها محاصره وقلعه تسخیر نا پذیر آن تخریب شد ،كه فجیع ترین آن درزمان فرار آقا خان محلاتی درسال1257ه.ق زمانی كه حبیب اله خان شاهسون امیر توپخانه قاجار آن رابمدت ده روز محاصره كرد صدمات زیادی خورد.

برای آخرین باربمپوروقلعه آن به سال 1307 ه.ش توسط نیروهای شرق وجنوب به سركردگی امان اله جهانبانی موردحمله قرار گرفت وبه توپ بسته شدوبدین ترتیب قلب بلوچستان پس از قرن ها اقتدار به ضرب توپ وخمپاره از تپش افتاد

قلعه بن  پور : پادگار ساسانیان قلب بلوچستان دژ تسخیر نا پذیر -خفته در بوته فراموشی

مهمترین بنای تاریخی بجامانده ازفرهنگ وتمدن این سرزمین قلعه بمپور است كه در قدیم الایام قلعه بن پهل نامیده شده است. دربسیاری از كتب تاریخی ازبمپوروقلعه بمپوربه نام” تمبـتوح” نام برده شده كه تركیب دو واژه تمپ و توح درزبان بومیان این منطقه به معنای تپه بزرگ است. قلعه بمپور برروی یك تپه ساختگی بنا شده ومعروفترین قلعه درسرتاسربلوچستان است ،در زمان خوداز نظر استراتژیك وتسخیرناپذیری به تعبیر بسیاری ، ازبزرگترین قلاع نظامی خاورمیانه بوده است . بسیاری معتقدند ارتش عظیمی ازگبرها كه از این نقطه می گذشتنددرعهد باستان آن راساخته اند. نتیجه بررسی های بعمل آمده درسفالهای كشف شده توسط فرانسوا بالسان وبرطبق نظر متخصصان موزه لوور فرانسه تاریخ بنای اولیه این قلعه می تواند حداقل تا دوره ساسانیان عقب برده شود . این قلعه بدلیل موقعیت سوق الجیشی مهم بعنوان مركز حكمرانی بلوچستان درزمانهای گوناگون بارها مورد حمله قرارگرفته وتوسط افرادی چون كاپتن گرانت ، سرهانری پاتینجر ، سرپرسی سایكس ،سروان پت جنگنیر،فرانسوابالسان، مارك اورل اشتین، خانم بئاتریس دكاردی ، وتنی چند ازحكمرانان ونویسندگان داخلی مانند فیروزمیرزافرمانفرما،عبدالحمیدمیرزا،مهدی خان سرتیپ ، علاءالملك و اسلام كاظمیه مورد بازدید قرارگرفته است وهریك درتوصیف آن به مطالب مهمی اشاره نموده اند.

جاذبه های توریستی :

آشنایی با فرهنگ اقوام ساكن درمنطقه بخصوص درزمینه پوشش كه از شبیه ترین لباسهای محلی به دوره های پارتی وساسانی است وصنایع دستی سوزن دوزی ظریف بلوچی وبررسی نقش های جذاب ،حیرت انگیز وهنرمندانه نوك انگشتان دختران بلوچ ازمهمترین جاذبه های صنایع دستی وهنرهای سنتی قلمداد می شود.

قلعه بمپور كه روزگاری هرگوشه اش عظمتی داشته ، بیانگر اقتدارها ورازهای نهفته بسیاری است ، قلعه ای كه اغلب  باج گیران فاتح دست كم یك بار پای آن مزه تلخ شكست راچشیده اند، باوجوداین كه دراثر آب شستگی وتداوم بی توجهی به آن می رود كه به ریگهای روان صحرا وسرنوشت محتوم كسانی كه امروز درلابلای تاریخ خفته اند ،  بپیوندد، اما هنوز هم ساختمان قلعه ، برج وباروهای درهم ریخته آن مهمترین جاذبه تاریخی  منطقه است.

رودخانه بمپور ازمعدود رودخانه های بلوچستان ایران  است  كه علی رغم خشكی منطقه آب دایم دارد وبه دلیل جریان زیر زمینی دربعضی جاها به اعتقاد بسیاری ازعجیب ترین رودهای جهان محسوب می شود.

سد وزنی بمپور در 12 كیلومتری مغرب ایرانشهر ودرمجاورت روستای محمد آبادبه طول 60 متر كه به سال 1331 توسط شركت پرسیزیون بانظارت بنگاه مستقل آبیاری ساخته شده است ازدیگرجاذبه های دیدنی منطقه است.

مجموعه اماكن تاریخی باغ خالصه بمپور ومزارع و باغات نخلستان های سرسبز روستاهای محمد آباد، نوكجوب ، مچوقاسم، بمپور، خیرآباد ،دهمیر و میرآباد در كنار تپه ماسه های حوالی روستاهای شمس آباد ، سعیدآباد ،قاسم آباد و جعفر آباد هنوز هم  بیانگر حكایت ،سال های آبادانی  و خكشكسالی منطقه است .

وجود مراكز علمی ، تحقیقاتی  همانند مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان و مركز  آموزش علمی كاربردی بمپور از دیگر جاذبه های  دیدنی منطقه است .

 قشربندی اجتماعی منطقه :

قشربندی اجتماعی دربمپور به علت سالها عملكرد خالصجات وبا ازمیان رفتن خاندانهای حاكم ( ملوك صفاری ـ ملك دینار واعقاب او ) وبیش از یك قرن ونیم حكومت های محلی   برآن دست خوش تحولاتی شده است.

امروز اصلی ترین اقشار اجتماعی كه ازسالهای دور درمنطقه بمپور ساكن هستند عبارتند از:

لوارزهی ( سپهرام ،پهلوانزاده ، ستاوند ، بمپوری و)، سابكی ، بامری ، دكالی ، رودینی ، دهمیری ، باشی زهی ، نارویی ، دینارزهی و ...

رجال وشخصیت ها :

مهمترین افرادی كه اززمان شاه عباس صفوی تاكنون دراین منطقه قدرتی به هم زده و  موقعیتی بدست آورند عبارتند از :

ملك دینار ، ملك شمس الدین ، ملك میرزا ازملوك صفاری حاكم بربمپور ، پس ازآنها مهراب خان لنگ ، محمد علی خان ، سردار حسین خان وسعید خان  درقلعه بمپور حكمرانی بدست آورده اند،  پس از سركوبی دوست محمدخان وبه توپ بستن قلعه بمپور اداره روستاهای خالصجات به كدخدایان بومی سپرده شد.

گنجینه های از یاد رفته :

امروز دربمپور تنی چند از چهره های هنری وقهرمانان ورزشی باموفقیت هایی كه بدست آورده اند توانسته اند خود را در سطح ملی مطرح نمایند:

-شیرمحمد اسپندار یگانه دونلی نواز ایران ، دارنده دكترای افتخاری در موسیقی سنتی از كشور فرانسه ازچهره های شناخته شده این موسیقی در سطح بین المللی است .

- مهتاب نوروزی  سوزن دوز ظریف دوزی بلوچی ساكن روستای قاسم آباد زنی كه عاشق سوزن است ، ازچهره های برجسته سوزن دوزی بلوچستان و گنجینه های فراموش شده هنرهای سنتی ایران است.

- یوسف دهمیری قهرمان  و ركورد دار دوهای سرعت( 60 و 100 متر ، 200 متر و 100 × 4  ) ایران دردهه 60 و عضو تیم ملی جمهوری اسلامی ایران در المپیك آسیایی هیرو شیما ،ساكن روستای دهمیر.

منبع : وبلاگ استادآچاك




طبقه بندی: بمپور شناسی، معرفی قلعه بمپور بلوچستان،
برچسب ها: مهتاب نوروزی، یوسف دهمیری، اسطوره های بمپور، شیرمحمد اسپندار، کدخدااسفندیار ارتش، کدخداآچاک، کدخدابختیارامیریان،

تاریخ : سه شنبه 17 مرداد 1391 | 06:10 ق.ظ | نویسنده : عبدالحمید خدایاری | نظرات
آغاز مرمت قلعه بمپور با اعتباری در خور توجه
پاکسازی قلعه بمپور و باغ خالصه به مناسبت 2اردیبهشت روزجهانی زمین پاک
بازدید مدیرکل دفتر حفظ و احیاء بناها و محوطه‌های تاریخی سازمان میراث فرهنگی از مجموعه تاریخی بمپور
بازدید دکتر حسینی مکارم معاون توسعه مدیریت سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری کشور از مجموعه تاریخی بمپور
انتصاب عبدالحمید خدایاری به عنوان رئیس اداره میراث فرهنگی ایرانشهر
محسن کیهان پور به سمت مدیر پایگاه ملی باستان شناسی بمپور ایرانشهر منصوب شد
راه اندازی پایگاه میراث فرهنگی مجموعه تاریخی بمپور و معرفی مدیرپایگاه بزودی
شروع بکار کارگاه مرمتی قلعه بمپور
گزارش نشست صمیمانه اعضای کمپین و مسئولین بمپور با دکتر گوهری و معاونین اداره کل
قلعه بُن پور ؛ کُهن دژ بلوچستان - ابوبکر نرماشیری
افق های روشن برای قلعه باستانی بمپور
قلعه بُن پور به روایت سفرنامه نویسان قسمت اول : هانری پاتینجر ( 1810 میلادی )
آغاز تعیین حریم تپه های تاریخی بمپور
قلعه بمپور ایرانشهر شاهکار معماری بلوچ در فهرست موقت ثبت جهانی خاک می خورد
تپه باستانی و قلعه بمپور در معرض نابودی
لطفا از دیگر مطالب نیز دیدن فرمایید
.: Weblog Themes By SlideTheme :.


  • وب مدلکس
  • وب نوای کاروان
  • وب انتخاب برتـــر
  • وب ایران